Φυσικό Περιβάλλον

Η μορφολογία της ΠΕ Ροδόπης, κατατάσσεται σε τρεις ζώνες. Η πρώτη κατέχει το νότιο τμήμα που είναι πεδινό με μηδενικές σχεδόν κλίσεις. Η δεύτερη εκτείνεται βόρεια παράλληλα της πρώτης και κατέχει το κέντρο της ΠΕ μέχρι τις κλιτείς της οροσειράς της Ροδόπης. Η τρίτη ζώνη βρίσκεται βόρεια της 2ης περιοχής και κατέχει το ορεινό τμήμα. Ισχυρό ανάγλυφο υπάρχει και στο Νότιο Ανατολικό μέρος του Νομού όπου το όρος Ίσμαρος.
    Οι υψηλότερες κορυφές είναι στο Παπίκιο (1460 μ.), ο Παρατηρητής(986 μ.) , το Μεγάλο Λιβάδι (1267 μ.) και ο Ίσμαρος (678 μ.)
Ο ορεινός όγκος της Ροδόπης έχει τις ιδιομορφίες του. Ο Βορειοδυτικός όγκος, δηλαδή τα ορεινά του Δήμου Ιάσμου χαρακτηρίζεται από ψηλά δασωμένα και πανέμορφα βουνά. Διασχίζεται από τον χείμαρρο  Κομψάτο. Εδώ, πρόκειται να κατασκευασθεί το φράγμα του Κομψάτου που η λεκάνη κατάκλισης θα είναι περίπου 8 τετραγωνικά χιλιόμετρα δηλαδή τα 2/3 της Λίμνης Πλαστήρα. Η περιοχή είναι σχεδόν ακατοίκητη και τα χωριά έχουν εγκαταλειφθεί από τον εμφύλιο πόλεμο. Στα παλιά χωριά υπάρχουν εγκαταστάσεις κτηνοτρόφων που παραμένουν εκεί μόνο τους θερινούς μήνες. Στην περιοχή υπάρχουν τόσο αυτοφυή δάση, κυρίως στο Παπίκιο. από πλατύφυλλα-αείφυλλα, αλλά και εκτεταμένες αναδασώσεις κυρίως πεύκης, στις υπώρειες,  αλλά και σε μεγαλύτερα ύψη. Από τον ορεινό όγκο του Παπικίου και των βουνών του Ιάσμου είναι ορατή τόσο η Βιστωνίδα όσο και ο Κάμπος της Κομοτηνής.
Η εικόνα είναι κάπως διαφορετική στην βορειοανατολική Ροδόπη. Εδώ τα βουνά είναι πιό εκτεταμένα και πιο χαμηλά. Στην περιοχή υπάρχουν αρκετά κατοικημένα χωριά μερικά από τα οποία είναι και πολυάριθμα παρά τη μείωση του πληθυσμού τα τελευταία 20 χρόνια. Μικρά οροπέδια επιτρέπουν την καλλιέργεια δημητριακών, πατάτας αλλά κυρίως καπνού. Τα χωριά της Οργάνης είναι συγκεντρωμένα, με εξαίρεση τα Καλύβια , ενώ τα Χωριά του Κέχρου διάσπαρτα και αραιοδομημένα ,κυρίως για να ελέγχουν μεγαλύτερες εκτάσεις για τα κοπάδια τους.
Τελείως διαφορετική εικόνα παρουσιάζει ο ορεινός όγκος του Ισμάρου στα Νοτιοανατολικά. Στο βουνό δεν υπάρχουν χωριά, αλλά στις υπώρειες συναντάμε τη Στρύμη τη Διώνη .τους Ασκητές. τα Πετρωτά και τη Μαρώνεια. Ιδιαίτερο γεωλογικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μονόλιθοι που είναι  μαρμαρυγιακοί γνεύσιοι.
Ο Κάμπος της Ροδόπης είναι γνωστός σε όλους. Είναι καλλιεργήσιμος, σχεδόν ολόκληρος και χαρακτηρίζεται από ένα ελαφρό ανάγλυφο.
        
Η πόλη της Κομοτηνής βρίσκεται στο κεντρικό βόρειο πεδινό τμήμα της ΠΕ σε ένα βύθισμα της πεδιάδας με υψόμετρο 36 έως 48 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας.
        
Η λίμνη Ισμαρίδα ή Παλαιότερα Μητρικού, μαζί με τις Πτελέα, Έλος, Αλυκή, Καρατζά, Ξηρολίμνη και Βιστωνίδα,  αποτελούν ένα σπάνιο υδροβιότοπο που προστατεύεται από τη συνθήκη Ramsar.

Το κλίμα που επικρατεί στη Ροδόπη χαρακτηρίζεται σαν μεσογειακό ξηρό, έως ύφυγρο στην πεδινή και παραθαλάσσια ζώνη, προχωρώντας όμως προς τη βόρεια και ορεινή περιοχή μετατρέπεται σε ηπειρωτικό.
Στην περιοχή της Κομοτηνής η μέση ετήσια θερμοκρασία είναι 14,8 ο C.
Από τα κλιματολογικά στοιχεία προκύπτει ότι ο ψυχρότερος μήνας είναι ο Ιανουάριος με μέση θερμοκρασία 1,4  ο C, ενώ θερμότερος μήνας είναι ο Αύγουστος με μέση μέγιστη θερμοκρασία 30,4 ο C.
    
Ολόκληρη η πεδινή Ροδόπη είναι καλλιεργήσιμη γη σε πολλές περιπτώσεις, αρδευόμενη, υψηλής παραγωγικότητας. Η άρδευση των αγρών γίνεται επί το πλείστον με γεωτρήσεις αλλά και από μικροταμιευτήρες. Φράγμα που κατασκευάστηκε στη Γρατινή , 10 χιλ ΒΑ της Κομοτηνής δεν χρησιμοποιείται ακόμη για άρδευση, ενώ τα επόμενα χρόνια θα ολοκληρωθεί το αρδευτικό φράγμα τοι Ιασίου στα ανατολικά του Νομού που θα αρδεύσει σημαντικές εκτάσεις
Στον κάμπο της Ροδόπης η βαμβακοκαλλιέργεια, ξηρική και ποτιστική, είναι σχεδόν μονοκαλλιέργεια. Υπάρχουν ωστόσο και καλλιέργειες σιταριού, αραβόσιτου,  τεύτλων, μηδικής, βιομηχανικής ντομάτας, αρωματικών φυτών, λαχανικών και οπωροκηπευτικών. Σε αρκετές περιοχές της Ροδόπης (πεδινές και ορεινές)  καλλιεργείται καπνός εξαιρετικής ποιότητας (μπασμάς), ενώ δυτικά της Κομοτηνής υπάρχουν εκτεταμένοι κερασώνες. Από λοιπά οπορωφόρα, συναντώνται μηλιές, αχλαδιές, κυδωνιές, βυσσινιές, βερικοκιές, ροδακινιές, συκιές κλπ  αλλά δεν υπάρχει συστηματική παραγωγή και εκμετάλλευση.
Η αλιεία τόσο η παράκτια όσο και εσωτερικών υδάτων χαρακτηρίζεται από άριστης ποιότητας αλιεύματα πολλά από τα οποία κατεργάζονται και διατίθενται στο εμπόριο συσκευασμένα. Τα ιχθυοτροφεία λειτουργούν με παραδοσιακό τρόπο και χωρίς φυράματα, εδώ και αιώνες.

Οι δασικές εκτάσεις καταλαμβάνουν το βόρειο ήμισυ της ΠΕ . Κύρια δασικά είδη είναι οι δρυς, η οξιά ,η χαλέπιος και η μαύρη πεύκη ενώ σημαντικό ποσοστό καταλαμβάνουν τα αείφυλλα πλατύφυλλα. Πάνω από υψόμετρο 200μ. συναντάμε τα μακί. Φρύγανα εμφανίζονται σποραδικά κυρίως σε πεδινές και ημιορεινές περιοχές.

Η μεγαλύτερη και σημαντικότερη ποικιλία οικοτόπων και ειδών χλωρίδας και πανίδας απαντάται στις περιοχές των λιμνοθαλασσών. Στη λίμνη Ισμαρίδα και στις άλλες τέσσερις λίμνες στα νοτιοδυτικά του νομού τα κυριότερα είδη ψαριών είναι το κεφάλι, το λαβράκι το γριβάδι ή σαζάνι. Επίσης υπάρχουν χέλια. Συναντάται επίσης το αμφίβιο ενυδρίδα (Lutra Lutra). Οι προστατευμένες από τη συνθήκη Ramsar  λιμνοθάλασσες της Ροδόπης παρουσιάζουν μια ασυνήθιστα αξιόλογη ορνιθοπανίδα, με  τον υψηλότερο αριθμό πουλιών από όλους τους Ελληνικούς υδροβιότοπους. Τα είδη που συναντώνται είναι περισσότερα από 200, πολλά από τα οποία είναι υπό εξαφάνιση
(Κύκνοι, Αργυροπελεκάνοι, Κορμοράνοι, Φαλαρίδες, Λαγγόνες, τσικνιάδες Ψαραετοί, Σταχτόχηνες, μαυρόγυπες, φοινικόπτερα, και διάφορες αγριόπαπιες).
Στη Ροδόπη η οργανωμένη κτηνοτροφία περιλαμβάνει βοοειδή, αιγοπρόβατα, χοίρους, όρνιθες, πάπιες , χήνες και κουνέλια.
Στην άγρια πανίδα συγκαταλέγονται ελάφια, ζαρκάδια, αγριογούρουνα, λαγοί, αγριοκάτσικα, λύκοι, τσακάλια, αλεπούδες,  ασβοί, σκίουροι, χελώνες, οχιές, σπιτόφιδα, λαφιάτες, σαΐτες κ.ά